Zafer Çarşısı Sahafları

Zafer Çarşısı Ankara Belediyesi'nin girişimiyle yapıldı ve Atatürk Bulvarı çevresindeki pasajlar arasında kamuya ait tek yapıdır. Belediye dükkanları Ağustos 1967'de kiraya çıkardı, kesin plan 27 Mart 1970'te onaylandı ve teknik dosyada çarşının bütünüyle 1970'te açıldığı yazar. Mimarı bilinmeyen yapı hiç gün ışığı almaz, dükkanlar T biçimli bir dolaşımın çevresine dizilir ve kapıları Atatürk Bulvarı'na, Mithatpaşa Caddesi'ne ve Kitapçılar Çarşısı'nın da açıldığı resmi kaydı olmayan bir sokağa çıkar. Çarşı ve üstündeki açık alan 5 Mart 2004'te tarihi sit alanı ilan edildi, sonraki yenilemede taşıyıcılar sandviç panelle kaplandı ve açık alan taşla döşendi.

• Çarşı yapılmadan önce burada seyyar satıcılar kitap satardı. İnşaat başlayınca parktaki ağaçlar kesildi, yolun altından toprak çıkarıldı.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüşmecileri. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 229.

• Bir gün İstanbul'dan mal alıp döndü. Anadolu'yu çantayla dolaşan İstanbul tüccarları ona “Türkiye'de böyle bir çarşı yok!” dedi.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çarşıda uzun yıllar dükkanı olan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 86.

• O yıllarda Kocabeyoğlu Pasajı ünlüydü, Zafer'in ihalesini duyunca o da ihaleye girdi. Aklında dükkanı bir yıl tutup hava parasıyla devretmek vardı. Aylık 3125 lira kira verdi, bir dükkana yedi sekiz kişi talip oluyordu ama kiralar sonradan davalarla düştü.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çarşıda uzun yıllar dükkanı olan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 230.

• Dükkanı tuttuğunda içi hamdı, “Üç duvardı burası! İnce sıva, badana boya yoktu.” Ona göre çarşının girişi rahat, tavanı yüksekti. “Nefes alıyorsun; aradığın her şeyi buluyorsun.”

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çarşıda uzun yıllar dükkanı olan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 229.

• Nişanlısı bir sabah çıktı ve gece çok geç döndü, herkes paniğe kapılıp polise haber verdi. Meğer Zafer Pasajı'nda bir kitapçıya girmiş, “zamanın nasıl geçtiğini unutmuş.”

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Ankara'da doğup büyümüş bir ekonomist kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 224-225.

• Çarşının esnafı Ankara'nın bir numarasıydı, ünlü Mıstık Kundura da buradaydı. Muazzez Abacı 36 numara ayakkabısını buraya ısmarlardı. Sonra ayakkabıyı herkesin içinde sahneye atardı, “Eşi Zafer Çarşısı Mıstık Kundura'da!”

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Kızılay'da dericilik yapmış bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 87.

• Zafer'e kitap almak için gidilirdi ve insanlarda merak vardı. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası'nın konser biletleri de buradan alınırdı. Çarşıyı anarken Tarhan Kitabevi'ni de hatırladı.

  Tanıklık Soysal Pasajı'nın maliklerinden Mete Ragıp Soysal, Küçüktaşdemir'in 2017 görüşmesi. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 108.

• Ankara Belediyesi 25 Ocak 1980'de “Gelin Çocuklar Bir Milyon Kitap Dağıtıyoruz” diye ilan verdi. Çocuklar kitaplarını Zafer Pasajı'nda nüfus cüzdanlarını göstererek alacaktı. İlan onlara “Büyüyünce neye inanırsanız inanın ama sakın kitap ve düşünce düşmanı olmayın!” diyordu.

  Alıntı Ankara Belediyesi ilanı, Milliyet, 25 Ocak 1980. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 88-89.

• “Kadının girmediği yerde iş yapamazsın” diyordu. Dükkanların hava parasıyla devredildiği günleri görmüştü, 2015'ten sonra ise işleri iyice düştü.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çarşıda uzun yıllar dükkanı olan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 197.

• Ona göre pasajları internet satışları, AVM'ler ve park yeri sıkıntısı bitirdi. Zafer'e gelen önce arabasını çok katlı otoparka bırakmak zorundaydı, AVM'de ise istediği gibi alışveriş ediyordu.

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, çarşıda çalışan bir esnaf. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 197.

• Bir yazısında Zafer Çarşısı'nı “Çok kokladık kitap esansını, çok gezdik sergi salonundaki sergilerini, çay ocağında çok çay içtik” diye andı.

  Tanıklık Ali İnandım, 2017 tarihli bir yazısı, Özgün Dinçer aktarımıyla. Okuduğumuz kaynak Özgün Dinçer, 2021, s. 35.

• İnsanlar gelip Zafer Çarşısı'nda otururdu, büyükler çay içerdi. Parkalı ağabeyler ve ablalar da oradaydı.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, gençliği 1970'lerde Aşağı Ayrancı'da geçen bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 232.

• Büyükannesiyle Kızılay'a gittiklerinde ünlü Zafer Çarşısı'nda dolaşırlardı, büyükannesi de onlara yemek alırdı. Pek net hatırlamasa da Kebap 49'un dükkanları o zaman da vardı.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, 1970'lerde çocuk olan Cebecili bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 189.

• Çoğunlukla çarşıdaki Dost Kitabevi'nin oralarda olurlardı. O zamanlar ortalıkta çok sivil polis vardı. Bir kitapçıya girdiğinde aldığın kitaba göre kimin baktığını düşünürdün.

  Tanıklık Tuncer'in görüştüğü, gençliği 1980'lerde geçen Aşağı Ayrancılı bir kadın. Okuduğumuz kaynak Selda Tuncer, 2014, s. 232.

Toplum Kitabevi

Çarşının 18 numaralı dükkanındaydı, 1972'den

Kitabevi yaklaşık on yıl daha çok sol görüşlü yazarların uğrak yeri oldu. Muzaffer Buyrukçu ve Metin Altıok da gelenler arasındaydı. Mine Bican ise 1960'larda sergi açılan yerler arasında Mithatpaşa'daki bir Toplum Kitabevi'ni sayar. İkisinin aynı kitabevi olup olmadığını bulamadık.

• Toplum Kitabevi 1972'de Zafer Çarşısı'nda 18 numarada açılır. Aziz Nesin, Cemal Süreya ve Rıfat Ilgaz sık gelenlerdendir.

  Tanıklık Remzi İnanç, Ankara'da Tanıdığım İnsanlar, 2007 ve Tonga'nın Remzi İnanç ile mülakatı, 25 Ocak 2014. Okuduğumuz kaynak Necati Tonga, 2016, s. 289.

Devlet Güzel Sanatlar Galerisi

Çarşının zemin altındaki giriş holünde, 1970'lerden

Kültür Bakanlığı'na bağlı Devlet Güzel Sanatlar Galerisi çarşının zemin altındaki giriş hacmindeydi. Galeride devlet kurumlarının ve kişilerin sergileri düzenli olarak açılırdı, sergilerin yanında eğitim etkinlikleri de yapılırdı. Küçüktaşdemir'in görüşmecilerinin hepsi buradaki sergilere gittiğini söyler, onlara göre galeri 1990'lara kadar etkili bir merkezdi. Galerinin çarşıdaki dönemi bir mahkeme kararıyla sona erdi, görüşmeciler nedenini bilmez.

• Galeri 1992'de bile alt kattaydı, orada pek çok sergi yapıldı. Galeride seramik, resim ve heykel sergileri açılırdı. Ona göre çarşı belli bir kültürdeki insanları toplayan bir merkezdi, “Girdin mi çıkamazsın.”

  Tanıklık Küçüktaşdemir'in görüştüğü, Ankara'da doğup büyümüş bir ekonomist kadın. Okuduğumuz kaynak Güliz Küçüktaşdemir, 2018, s. 233.