I. TBMM Binası (Kurtuluş Savaşı Müzesi)
Ulus'ta, Cumhuriyet Caddesi üzerinde duran bu iki katlı taş yapı, Türkiye'nin kurucu meclisinin çatısıdır. 23 Nisan 1920'de burada toplanan Büyük Millet Meclisi, Milli Mücadele'yi bu salondan yönetti. Bina 1961'den beri müze olarak açık ve bugünkü adı Kurtuluş Savaşı Müzesi. Cumhuriyet'in ilanı dahil, kurucu kararların çoğu bu odalarda alındı.
Yapı, Birinci Dünya Savaşı yıllarında İttihat ve Terakki Fırkası'nın Ankara binası olarak tasarlandı. Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın emriyle projeyi Evkaf mimarı Salim Bey hazırladı, yapım işi ise askeri mimar Hasip Bey'e verildi. Savaş koşulları ve malzeme kıtlığı yüzünden inşaat yarım kaldı, çatı kiremitsiz duruyordu. Meclisin burada toplanmasına karar verilince eksikler kentin kendi kaynaklarıyla kapatıldı: kiremitler halktan toplandı, sıralar Muallim Mektebi'nden getirildi, aydınlatma gaz lambalarıyla sağlandı. Cephede kullanılan andezit halk arasında Ankara taşı diye bilinir ve yapı Birinci Ulusal Mimarlık döneminin örneklerinden sayılır.
Meclis bu çatı altında dört buçuk yıl çalıştı. 20 Ocak 1921'de ilk anayasa, 12 Mart 1921'de İstiklal Marşı'nın kabulü, 1 Kasım 1922'de saltanatın kaldırılması, 13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent oluşu ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanı buradan çıktı. Bina yetersiz kalınca meclis 1924'te, Vedat Tek'in tasarladığı ve 1923'te tamamlanan ikinci binaya taşındı; eski yapı bir süre Cumhuriyet Halk Fırkası genel merkezi olarak kullanıldı. Müzeye dönüştürme çalışmaları 1957'de başladı, kapılar 23 Nisan 1961'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Müzesi adıyla açıldı, bugünkü adını 23 Nisan 1981'de aldı. Yapı 2009'dan bu yana TBMM Başkanlığı'nın yönetiminde.
Gezi, birbirine açılan teşhir odaları üzerinden kurgulanmış. Genel kurul salonunda riyaset kürsüsü ve ahşap sıralar yerinde duruyor; çevresinde mescit, reis odası, katipler odası, haberleşme ve silah gücü odası, Şer'iye Encümeni odası, Riyaset Divanı odası ve İstiklal Marşı Anı Odası sıralanıyor. Vitrinlerde istiklal madalyaları, dönem fotoğrafları, yağlıboya tablolar, haberleşme cihazları ve Atatürk ile bazı milletvekillerine ait kişisel eşyalar var. Aynı cadde üzerinde, birkaç dakikalık yürüyüş mesafesinde ikinci meclis binası, yani Cumhuriyet Müzesi duruyor; 30 Ekim 1981'den beri açık olan o müze hikâyenin 1924 sonrasını üstleniyor.
Nasıl gidilir
Ulus'ta, Hacı Bayram Mahallesi'nde, Ulus Meydanı'na birkaç dakika yürüme mesafesinde. Kızılay'dan metronun (M1) Ulus durağına iki durak, oradan Cumhuriyet Caddesi boyunca kısa bir yürüyüş yeterli; Ulus'a giden çok sayıda otobüs ve dolmuş da meydanda duruyor.
Bu mekan bir rotanın durağı
Tek bir yeri değil, o yerin içinde durduğu hikayeyi yürümek için.
Biliyor Musun?
- 1.İnşaat yarım kaldığı için çatı kiremitsizdi; meclisin toplanmasına karar verilince eksik kiremitler halktan toplanarak çatı tamamlandı.
- 2.Genel kurul salonunun sıraları Muallim Mektebi'nden getirildi, salon gaz lambalarıyla aydınlatıldı.
- 3.Cephede kullanılan andezit halk arasında Ankara taşı diye bilinir ve yapı Birinci Ulusal Mimarlık döneminin örneklerinden sayılır.
Ziyaretçi İpuçları
- •İkinci meclis binası (Cumhuriyet Müzesi) aynı cadde üzerinde, birkaç dakika ötede; ikisini arka arkaya gezmek kuruluş dönemini kronolojik sırayla veriyor.
- •İstiklal Marşı Anı Odası'nı atlamayın, genel kurul salonunun çevresine dizilen teşhir bölümlerinden biri.
- •Müze 16.30'da kapanıyor, bu Ankara müzeleri arasında erken bir saat; öğleden sonra planlıyorsanız hesaba katın.
- •23 Nisan ve 29 Ekim günleri çok kalabalık; sakin bir gezi için sabahın ilk saatlerini seçin.
Ziyaret Bilgileri ve Sık Sorulanlar
- 1. Meclis binası nerede?
- Ankara'nın Ulus semtinde, Altındağ ilçesi Hacı Bayram Mahallesi'nde, Cumhuriyet Caddesi üzerinde. Bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak ziyarete açık.
- 1. TBMM binasının mimarı kim?
- Projeyi, Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın emriyle Evkaf mimarı Salim Bey hazırladı; yapım işi askeri mimar Hasip Bey'e verildi. Bina İttihat ve Terakki Fırkası binası olarak tasarlanmıştı, savaş koşullarında yarım kaldı ve meclis için tamamlandı.
- 1. ve 2. Meclis binaları aynı yerde mi?
- Aynı bina değil ama komşular. İkinci meclis binası Vedat Tek tasarımıdır, 1923'te tamamlanmıştır, aynı cadde üzerindedir ve bugün Cumhuriyet Müzesi olarak açıktır. İkisi arasında birkaç dakikalık yürüyüş var.
- Cumhuriyet nerede ilan edildi?
- Bu binanın genel kurul salonunda, 29 Ekim 1923'te. Aynı salonda İstiklal Marşı'nın kabulü, saltanatın kaldırılması ve Ankara'nın başkent oluşu da karara bağlandı.
- 1. TBMM binası müze mi?
- Evet. Müzeye dönüştürme çalışmaları 1957'de başladı, bina 23 Nisan 1961'de Türkiye Büyük Millet Meclisi Müzesi adıyla açıldı ve 23 Nisan 1981'de Kurtuluş Savaşı Müzesi adını aldı. 2009'dan bu yana TBMM Başkanlığı'nın yönetiminde.
Bu yer şu listelerde
Aynı Kategoriden Mekanlar
II. TBMM Binası (Cumhuriyet Müzesi)
1924-1960 parlamento binası. Mimar Vedat Tek tasarımı.
MüzeTürkiye İş Bankası İktisadi Bağımsızlık Müzesi
Mongeri tasarımı binada ekonomi tarihi.
MüzeAnkara Palas Müzesi
1928 yapımı Cumhuriyet konukevi, Şubat 2024'te müzeye dönüştürüldü.
MüzeZiraat Bankası Müzesi
Giulio Mongeri tasarımı 1929 binada, Türkiye'nin ilk banka müzesi.
MüzePTT Pul Müzesi
Clemens Holzmeister tasarımı binada filateli ve haberleşme tarihi.
MüzeVakıf Eserleri Müzesi
1927 yapımı Hukuk Mektebi binasında halı, kilim, vakıf eserleri.
Bu sayfa son olarak 10 Ağustos 2026 tarihinde elden geçti. Ziyaret saatleri ve ücretler değişebilir; gitmeden önce kurumun kendi duyurusuna bakmanızı öneririz.
Kaynaklar: kulturportali.gov.tr, ankara.gov.tr, okuldisiogrenme.eba.gov.tr, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, kurtulussavasimuzesi.tbmm.gov.tr
Bilgi eskimiş ya da konum yanlış mı? Bize yazın, birkaç gün içinde bakarız.